Τα ψαλτικά χειρόγραφα της Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας

Με βάση τον κατάλογο του Σπυρίδωνος Λάμπρου, και τον συμπληρωματικό του Κωνσταντίνου Δυοβουνιώτου, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό του "Νέος Ελληνομνήμων":

 

Αριθμοί Χειρογράφων 1-4
Αντιγραφή εκ του βιβλίου "Ταμείον Ανθολογίας" του Φωκαέως ΙΘ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 10
Εκκλησιαστικά Μέλη ΙΗ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 19
Εκκλησιαστικά μέλη μετά μουσικών σημείων ΙΒ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 20
Λατινική ευχή μετά μουσικών σημείων ΙΔ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 68
Μουσική ανθολογία ΙΗ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 151
Εκκλησιαστικά μέλη ΙΗ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 152
Εκκλησιαστικά μέλη ΙΖ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 220
Εκκλησιαστικά μέλη ΙΖ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 250
Εκκλησιαστικά μέλη ΙΗ΄ αιώνος

Αριθμός Χειρογράφου 305
Θεωρητικό Κυρίλλου Μαρμαρινού ΙΗ΄ αιώνος

Τα ψαλτικά χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης της Βουλής

Με βάση τον κατάλογο του Σπυρίδωνος Λάμπρου, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό του "Νέος Ελληνομνήμων":

 

Αριθμός Χειρογράφου 7

Ευαγγέλιο ΙΒ΄ αιώνος με σημαδόφωνα εκφωνητικής απαγγελίας

 

Αριθμός Χειρογράφου 13

Στιχηράριο ΙΖ΄ αιώνος Χρυσάφου του νέου

 

Αριθμός Χειρογράφου 27

Συλλογή διστίχων, ασμάτων και ακροστιχίδων ΙΘ΄ αιώνος μερικά Ιακώβου Πρωτοψάλτου

 

Αριθμός Χειρογράφου 58

Ατιτλοφόρητο ΙΔ΄ αιώνος

 

Αριθμός Χειρογράφου 171

Ανθολογία ΙΗ΄ αιώνος Αποστόλη Ζαφυρόπουλου Πελοποννησίου, ιεροψάλτου Σμύρνης

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ (ΕΛΛΙΠΗΣ) ΑΡΘΡΩΝ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΨΑΧΟΥ

Μετά από διετή έρευνα κατάφερα να συγκεντρώσω ενενήντα εννέα (99), δημοσιευθέντα σε εφημερίδες και περιοδικά, άρθρα του αειμνήστου μουσικοδιδασκάλου Κωνσταντίνου Ψάχου (βιογραφικά εδώ και εδώ). Δεν μπόρεσα μέχρι στιγμής να βρω όλα τα άρθρα του στις εφημερίδες "Φόρμιγξ", αλλά και σε άλλα σημαντικά έντυπα της εποχής. Επίσης δεν κατάφερα να εντοπίσω ούτε άρθρα του στα οποία υπέγραφε με ψευδώνυμο. Ως εκ τούτου ο κατάλογος αυτός είναι ελλιπής (το σύνολο των δημοσιευμάτων του υπολογίζονται σε εξακόσια (600) περίπου - βλ. Η ΠΑΡΑΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, επανέκδοση υπό Γεωργίου Χατζηθεοδώρου, εκδ. Διόνυσος, Αθήνα 1978, σελ. νδ΄). Τον παραθέτω λοιπόν, έστω και ελλιπή, για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον, για να γνωστοποιήσω στον φιλόμουσο αναγνώστη άλλη μία πτυχή της πολύπλευρης προσωπικότητος του Ψάχου και δεύτερον, για να χρησιμεύσει ως εργαλείο για τους ερευνητές του έργου του. Εξ όσων γνωρίζω είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύεται (είτε εντύπως, είτε ηλεκτρονικώς) κατάλογος (έστω και ελλιπής) των δημοσιευμάτων του Ψάχου. Εύχομαι να γίνει αφορμή για να δημοσιευθεί κάποια στιγμή και ο πλήρης κατάλογος των άρθρων του.

Νικόλαος Μάννης, εκπαιδευτικός

 

 

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ (ΕΛΛΙΠΗΣ) ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΩΝ

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΨΑΧΟΥ

(ΜΑΡΤΙΟΣ 2013)

 

(ΟΠΟΥ Τ. ΝΟΕΙΤΑΙ ΤΟΜΟΣ Ή ΤΕΥΧΟΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΚΑΙ ΤΕΥΧΟΣ - ΔΗΛΑΔΗ ΑΡΙΘΜΟΣ ΦΥΛΛΟΥ- ΓΙΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ)

 

 

 

1.       ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΟΥ 1897 «Ο ΦΑΕΘΩΝ»

α. ΔΥΝΑΜΙΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΣΕΛ. 113-123

 

2.       ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΙΣ

α. ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ «ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΑΣ» Ν. ΠΑΓΑΝΑ, ΕΤΟΣ ΛΒ, ΑΡ. 29, 6-2-1898

 

3.       ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ

α. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡ’ ΕΛΛΗΣΙ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙΣ, Τ. 2614, 16-11-1899

β. ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 2730, 8-4-1900

 

4.       ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

α. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΕΝ ΤΟΙΣ ΑΣΜΑΣΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ.1, 1-1-1900

β. Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡ. ΣΠΑΘΑΡΗ, Τ. 5, 1-11-1902

 

5.       ΣΚΡΙΠ

α. Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ, Τ. 8522, 21-9-1920

β. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΠΕΡΙ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ, Τ. 8748, 13-12-1927
γ. ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ (ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ), Τ. 9053, 22-7-1928

δ. ΔΙΧΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟ ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΝ, Τ. 9225, 12-1-1929

 

6.       ΝΕΑ ΦΟΡΜΙΓΞ

α. ΤΟ ΝΕΟΝ ΓΡΑΦΙΚΟΝ ΜΟΥΣΙΚΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΝΤΥΠΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, Τ. 1, ΜΑΡΤΙΟΣ 1921

β. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΤΟΥ ΑΣΧΜΑΤΟΣ «ΠΑΙΔΙΑ Μ’ ΣΑΝ ΘΕΛΤΕ», Τ. 1, ΜΑΡΤΙΟΣ 1921

γ. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΟΡΩΝ (ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ), Τ. 1, ΜΑΡΤΙΟΣ 1921

δ. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ, Τ. 2, ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1921

ε. Ο ΑΜΒΩΝ, Τ. 3, ΜΑΙΟΣ 1921

στ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΡΧΙΑ, Τ. 4, ΙΟΥΝΙΟΣ 1921

ζ. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ, Τ. 4, ΙΟΥΝΙΟΣ 1921

η. ΟΠΟΙΑ ΕΝΝΟΕΙΝ ΤΗΝ ΙΕΡΑΝ ΜΟΥΣΙΚΗΝ Η ΠΑΠΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ, Τ. 4, ΙΟΥΝΙΟΣ 1921

θ. ΠΟΙΑΙ ΟΙ ΕΝ ΤΩ ΚΥΡΙΩ ΝΑΩ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΧΟΡΩΝ, Τ. 5/6/7, ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ/ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ι. ΟΙ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΤΑΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 5/6/7, ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ/ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ια. Η ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΙ ΤΑΣ ΑΓΡΥΠΝΙΑΣ;, Τ. 5/6/7, ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ/ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιβ. ΤΙΣ Ο ΠΡΟΣΗΚΩΝ ΤΡΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑ ΤΟΥ ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟΥ ΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΗΧΩΝ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 5/6/7, ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ/ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιγ. ΑΝΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΙΣ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΛΑΤΙΟΥ, Τ. 8/9, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιδ. ΤΟ ΩΔΕΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΦΕΤΕΡΙΖΟΜΕΝΩΝ ΞΕΝΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑΝ, Τ. 8/9, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιε. Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ, Τ. 8/9, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιστ. ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΝΑΙ, ΠΑΠΑΔΟΚΡΑΤΙΑΝ ΟΥΔΕΠΟΤΕ!, Τ. 10, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιζ. ΟΙ ΜΑΓΟΙ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΝΤΕΣ ΤΟ ΝΕΗΓΕΝΕΣ ΠΑΙΔΙΟΝ, Τ. 10, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιη. ΜΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΕΝ ΤΩ ΕΛΛΗΝΙΚΩ ΩΔΕΙΩ, Τ. 10, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1921

ιθ. ΤΑ ΚΑΤ΄ΑΓΡΑΦΟΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΝ ΕΚ ΤΕ ΤΩΝ ΨΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΔΙΑΣΩΘΕΝΤΑ, Τ. 11/12/13/16/17/18, ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ/ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ/ΜΑΡΤΙΟΣ/ΙΟΥΝΙΟΣ/ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1922

κ. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΩΓΙΩΝ ΕΝ ΤΟΙΣ ΝΑΟΙΣ, Τ. 14, ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1922

κα. Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΑΘΗΝΩΝ ΔΕΝ ΘΕΩΡΕΙ ΤΟΥΣ ΨΑΛΤΑΣ ΚΛΗΡΙΚΟΥΣ, Τ. 16/17/18, ΙΟΥΝΙΟΣ/ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1922

κβ. Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΕΩΣ ΕΝ ΤΗ ΕΘΝΙΚΗ ΗΜΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗ, Τ. 16/17/18, ΙΟΥΝΙΟΣ/ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1922

κγ. ΤΟ ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟΝ ΑΝΑΤΡΕΠΟΜΕΝΟΝ, Τ. 16/17/18, ΙΟΥΝΙΟΣ/ΙΟΥΛΙΟΣ/ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1922

κδ. ΑΝΕΚΔΟΤΟΣ ΤΥΠΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΙΣ, Τ. 19/20/21/22, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ/ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ/ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1922

κε. ΠΩΣ ΗΡΧΙΣΕ ΥΠΟ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ Η ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ, Τ. 19/20/21/22, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ/ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ/ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1922

κστ. ΔΙΑΛΕΞΙΣ, Τ. 19/20/21/22, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ/ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ/ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1922

 

7.       Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

α. Η ΘΛΙΒΕΡΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ.1 , 20-1/4-3-1928

β. ΤΟ ΑΙΩΝΙΟΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΗΜΩΝ ΨΑΛΜΩΔΙΑΣ ΚΗΡΥΓΜΑ, Τ.2, 27-2/11-3-1928

γ. «ΧΑΙΡΟΙΣ ΣΤΑΥΡΕ, ΤΟΥ ΠΕΣΟΝΤΟΣ ΑΔΑΜ Η ΤΕΛΕΙΑ ΛΥΤΡΩΣΙΣ», Τ.3, 5/18-3-1928

δ. ΠΕΡΙ ΑΓΡΥΠΝΙΩΝ, Τ.4, 12/25-3-1928

ε. ΤΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ, Τ.5, 19-3, 1-4-1928

στ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ, Τ.7/8, 2/15-4-1928 ΚΑΙ 9/22-4-1928

ζ. «ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΜΗ ΙΔΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΕΥΣΑΝΤΕΣ», Τ.8, 9/22-4-1928

η. «ΤΑ ΜΥΡΑ ΤΟΙΣ ΘΝΗΤΟΙΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΡΜΟΔΙΑ», Τ.9, 16/29-4-1928

 

8.       ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ ΤΕΧΝΗ

α. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΙΣ ΔΕΛΦΙΚΕΣ ΕΟΡΤΕΣ, Τ. 4, ΑΡ. 3 (1930)

 

9.       ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ ΒΗΜΑ

α. ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 31, 27-1-1935

β. ΑΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ, Τ. 35, 25-4-1935

γ. ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΔΡΑΜΑΣ,  Τ. 42, 8-10-1935

 

10.   ΙΕΡΟΨΑΛΤΙΚΟΝ ΒΗΜΑ

α. ΕΠΙΣΤΟΛΗ, Τ.1, 21-6-1936

β. Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΕΠΟΠΤΟΥ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΝ ΤΟΙΣ ΝΑΟΙΣ, Τ.6, 1-11-1936

γ. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΙΣ, Τ.7, 1-12-1936

δ. ΥΠΟΜΝΗΜΑ (ΠΩΣ ΘΑ ΛΥΘΕΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛ. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ), Τ.9/10/11, 1-9, 1-10, 1-11-1938

ε. ΕΠΙ ΜΙΑΣ ΑΘΕΤΟΥΜΕΝΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ, Τ. 12, 1-12-1938

στ. ΠΛΑΝΩΝΤΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΝΩΜΕΝΟΙ, Τ.24/25, 1-12-1938/1-1-1939

 

11.   Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

α. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΥΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝ ΤΟΙΣ ΙΕΡΟΙΣ ΝΑΟΙΣ, Τ. 131, 29-12-1936

β. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΩΔΕΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ, Τ.143 ,

 1-5-1937

γ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ.146/147/148/149/150/152/156/157/160/162,

1/10/20-6, 10-7, 1-8, 24-9, 5-10, 15-11, 10-12-1937

δ. ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ, Τ. 163, 24-12-1937

ε. ΠΑΡΕΚΛΙΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΖΟΥΣΑΙ, Τ. 165/166/167, 31-1/12-2-1938

στ. ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΡΑΤΕΙΤΩ, Τ. 168/169, 23-2, 9-3-1938

ζ. ΠΩΣ ΘΑ ΛΥΘΗ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 171, 1-4-1938

η. ΤΟ ΟΡΓΑΝΟΝ ΕΝ ΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ, Τ. 174, 6-5-1938

θ. ΟΡΓΑΝΟΝ ΚΑΙ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΜΕΣΑ ΠΡΟΣ ΔΙΑΣΩΣΙΝ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 176, 31-5-1938

ι. Η ΟΜΙΛΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ. 177/178/179/180/181/182/183/184/185/186, 28-6, 12/25-7, 8/22-8, 6/20-9, 18-10-1938

ια. ΠΟΛΥΕΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 178, 28-6-1938

ιβ. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟΝ, Τ. 179, 12-7-1938

ιγ. Η ΙΕΡΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΑΡΤΙΑΣ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ, Τ. 180, 25-7-1938

ιδ. Η ΠΟΙΜΑΝΤΟΡΙΚΗ ΡΑΒΔΟΣ ΣΥΜΒΟΛΟΝ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ, Τ. 181, 8-8-1938

ιε. ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΚΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 183, 6-9-1938

ιστ. Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΙΖΩΝ ΗΓΕΜΟΝΑΣ, Τ. 184, 20-9-1938

ιζ. Η ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ. 186/187, 18-10, 5-11-1938

ιη. ΠΩΣ ΕΦΗΜΙΖΕΤΟ Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ, Τ. 190, 15-12-1938

ιθ. ΟΙ ΜΑΓΟΙ ΚΑΙ Ο ΑΣΤΗΡ, Τ. 192, 12-1-1939

κ. ΑΜΒΩΝ ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΗΤΟ Ο ΓΥΝΑΙΚΩΝΙΤΗΣ, Τ. 193, 24-1-1939

κα. Η ΓΝΣΙΟΤΗΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΟΣ, Τ. 194, 7-2-1939

κβ. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ, Τ. 195, 21-2-1939

κγ. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ. ΓΝΩΜΑΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΓΝΩΜΙΑΙ, Τ. 195/196/197/198, 21-2, 7-3, 8-4-1939

κδ. ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΕΝ ΤΩ ΠΑΛΑΤΙΩ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ, Τ. 198, 8-4-1939

κε. Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄ ΚΑΙ Η ΛΥΣΙΣ ΤΟΥ ΑΦΟΡΙΣΜΟΥ,  Τ. 198, 8-4-1939

κστ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄, Τ. 199, 20-4-1939

κζ. ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΣ Ο ΚΑΤΑΡΤΙΣΜΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΧΟΡΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΝ ΝΑΟΝ;, Τ. 199, 20-4-1939

κη. ΜΟΥΣΙΚΕΥΟΜΕΝΩΝ ΚΑΝΤΑΔΟΠΛΗΚΤΩΝ ΘΟΡΥΒΟΣ, Τ. 200, 3-5-1939

κθ. ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΡΙΝΟΦΩΝΙΑ, Τ. 201, 16-5-1939

λ. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ, Τ. 202, 1-6-1939

λα. Η ΚΡΗΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ Η ΖΑΚΥΝΘΙΝΗ ΚΑΝΤΑΔΑ, Τ. 202, 1-6-1939

λβ. Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΟΗ, Τ. 205/206, 25-7-1939

λγ. ΠΕΠΛΑΝΗΜΕΝΑΙ ΘΕΩΡΙΑΙ ΔΙΑΣΤΡΕΦΟΥΣΑΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑΝ, Τ. 207, 8-8-1939

λδ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΥΦΟΣ ΚΑΙ ΤΙ ΥΦΟΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ. 208/209, 21-8, 5-9-1939

λε. ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ, Τ. 210, 25-9-1939

λστ. ΤΑ ΕΝ ΤΟΙΣ ΝΑΟΙΣ ΨΑΛΛΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΚΦΩΝΟΥΜΕΝΑ, Τ. 211, 10-10-1939

λζ. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΝ ΑΓΙΩ ΟΡΕΙ, Τ. 212/213, 10-11-1939

λη. ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΑΙ ΕΓΚΥΚΛΙΟΙ ΑΝΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑΙ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ, Τ. 216/217, 30-12-1939, 15-1-1940

λθ. Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ ΚΑΙ Η ΕΘΝΙΚΗ ΗΜΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗ, Τ. 221, 15-3-1940

μ. Η ΕΝ ΤΟΙΣ ΣΧΟΛΕΙΟΙΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΗΜΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, Τ. 225, 3-5-1940

μα. ΤΑ ΔΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΠΙΤΕΛΟΥΜΕΝΑ ΘΑΥΜΑΤΑ, Τ. 229, 4-8-1940

μβ. Η ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΠΡΕΣΒΕΩΝ ΥΠΟ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ, Τ. 230, 20-8-1940

μγ. Ο ΤΡΟΠΟΣ ΕΚΛΟΓΗΣ ΕΠΙΣΚΟΠΩΝ – ΠΑΤΡΙΑΡΧΩΝ, Τ. 231, 12-9-1940

 

 

12.   ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΜΕΛΛΟΝ

α. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΝΑΡΧΙΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τ. 5212, 14-11-1938

 

13.   ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ

α. Ο ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ, Τ. 449, 15-3-1946

 

14.   ΕΜΠΡΟΣ

α. Η ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΑΝΤΑΔΑΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ, 28-11-1947

β. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΔΙΑ ΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗΝ, 6-12-1947

γ. ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ, 11-12-1947

δ. ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ, 27-7-1948

Τροχοπέδη στην μουσική μας εξέλιξη η θεοποίηση ή η δαιμονοποίηση μουσικοδιδασκάλων

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΑΖΟΝΤΕΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Ένα απολύτως φυσιολογικό συναίσθημα που γενιέται κατά τη μαθητεία μας στην ψαλτική τέχνη, είναι αυτό που νιώθουμε προς τον δάσκαλο μας. Είναι ένα μεικτό συναίσθημα που περιλαμβάνει τον θαυμασμό, την ευγνωμοσύνη και την αγάπη και είναι συνέπεια του κόπου και της μέριμνας που κάνει ο δάσκαλος για να μας μεταδώσει τη γνώση που κατέχει.

Μαζί με τη διδασκαλία ο δάσκαλος, μας περνά και τα δικά του συναισθήματα για τον δικό του δάσκαλο, στα οποία μετέχουμε και εμείς, ειδικά αν πρόκειται για πρόσωπο εγνωσμένης αξίας και κοινής παραδοχής.

Συχνά όμως αυτό το φυσιολογικό συναίσθημα εξελίσσεται σε μια παθολογική λατρεία, σε μια θεοποίηση τρόπον τινά, των δασκάλων μας. 

Παράλληλα με τα αισθήματα αυτά δημιουργούνται και άλλα, ακριβώς αντίθετα, για πρόσωπα που εκφράζουν μια διαφορετική μουσική σχολή και οι εκτελέσεις τους ή οι θεωρητικές τους απόψεις, έρχονται σε σύγκρουση με τις εκτελέσεις και τις θεωρητικές απόψεις των δασκάλων μας.

Και αυτό είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα όσο μένει στα μουσικά ζητήματα και δεν εισέρχεται και σε άλλους τομείς δηλητηριάζοντάς μας και οδηγώντας μας σε φαινόμενα δαιμονοποίησης των μουσικών μας εχθρών.

Τόσο η θεοποίηση, όσο και η δαιμονοποίηση των μουσικοδιδασκάλων, αποτελούν τροχοπέδη στη μουσική μας εξέλιξη, αφού μας τυφλώνουν και δεν μας αφήνουν να δούμε καθαρά και αμερόληπτα τα μουσικά θέματα.

Μάλιστα από την υπερβολική λατρεία προς τους δασκάλους μας, όχι απλά δεν βλέπουμε τα τυχόν λάθη τους -διότι ουδείς αλάθητος-, αλλά τα υπερασπιζόμαστε ως τα πλέον σωστά και "γνήσια". Από την άλλη, θεωρούμε a priori λανθασμένες όλες τις απόψεις των "εχθρών" μόνο και μόνο επειδή τις εξέφρασαν αυτοί.

Αν δεν απαγκιστρωθούμε από τέτοια συναισθήματα, δεν θα μπορέσουμε να εξελιχθούμε και να προοδεύσουμε στη μουσική μας.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε μερικά βασικά πράγματα. Σαφώς και οφείλουμε ευγνωμοσύνη και σεβασμό στους δασκάλους μας. Αν επιλέξουμε να ακολουθήσουμε κατά γράμμα, τα διδάγματά τους (σωστά ή λάθος δεν έχει σημασία) μπορούμε να το κάνουμε, χωρίς όμως να διατυμπανίζουμε ότι εμείς ακολουθούμε την Παράδοση και όλοι οι άλλοι έχουν παρεκλίνει από αυτήν, γινόμενοι έτσι αιτία για προστριβές και έριδες. Αν όμως θέλουμε να δούμε ποια πραγματικά είναι η αληθινή Παράδοση, και να εντρυφήσουμε σε αυτήν, τότε πρέπει να είμαστε αμερόληπτοι, ψυχροί και δίκαιοι και κυρίως πάντοτε καλοπροαίρετοι.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να πούμε ότι είναι απαραίτητη η διασάφηση της έννοιας της Παράδοσης στην εκκλησιαστική μουσική. Όπως γνωρίζουμε υπάρχουν πολλές ψαλτικές παραδόσεις. Ποια όμως είναι η Παράδοση; Αυτό είναι ένα ζήτημα που θα αναλυθεί σε άλλη δημοσίευση.

Επανερχόμενοι ας αναφερθούμε σε φαινόμενα θεοποίησης ή δαιμονοποίησης μουσικοδιδασκάλων στην εποχής μας.

Τα δύο κυρίως ονόματα που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους τις καταστάσεις είναι ο Άρχων Πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Θρασύβουλος Στανίτσας (+1987) και ο μουσικολόγος και ερευνητής Σίμων Καράς (+1999).

Ο πρώτος, ένας από τους πιο καλλίφωνους ψάλτες (από όσους έχουμε ηχογραφήσεις τους) των τελευταίων εκατό ετών, με την κάθοδό του στην Αθήνα - μετά την εικοσαπενταετή περίπου θητεία του στα πατριαρχικά αναλόγια της Κωνσταντινουπόλεως -, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τα ψαλτικά δρώμενα και δημιούργησε σχολή, στον τρόπο του ψάλλειν. Ακριβώς όπως και με τον Σακελλαρίδη παλαιότερα, η επιτυχία και η διάδοση του στανιτσικού ύφους, οφείλεται στην απαράμιλλη φωνή του, που όχι απλά συγκίνησε και συγκινεί, αλλά δημιούργησε έναν φανατισμό, καλώς νοούμενο, για το πρόσωπό του. Πολλές φορές όμως ο φανατισμός αυτός παρεκτρεπόμενος και σε συνδυασμό με τη θέση που κατείχε ο Θρασύβουλος Στανίτσας (ο Άρχων Πρωτοψάλτης θεωρείται ο θεματοφύλακας της ψαλτικής παραδόσεως), οδήγησε στο φαινόμενο οι μουσικές του απόψεις να θεωρούνται από ορισμένους, ως ο απόλυτος ορισμός της Παράδοσης και ότι πιο γνήσιο υπάρχει στην ψαλτική τέχνη. Η θεοποίηση αυτή έκανε πολλούς να παραβλέψουν τόσο τις ψαλτικές καταβολές του Στανίτσα, οι οποίες εκφράστηκαν στην Αθήνα και οι οποίες ήταν εξωπατριαρχικές (συγκεκριμένα της λεγόμενης Σχολής του Νηλέως), όσο και τις αντιπαραδοσιακές επιλογές του (π.χ. ισοκρατηματική πρακτική), τις οποίες όμως ο ίδιος παραδεχόταν ως προσωπική του επιλογή.

Ο δεύτερος, μεγάλος ερευνητής και μουσικολόγος, παρέδωσε ένα συγκεκριμένο ψαλτικό σύστημα, το οποίο τον κατέστησε σημείο αντιλεγόμενο. Οι της Σχολής του τον θεοποίησαν (εκτός εξαιρέσεων) και οι αντίπαλοί του τον δαιμονοποίησαν. Και οι μεν πρώτοι, ταύτισαν την θεωρία του με την "γνήσια παράδοση", μια παράδοση χαμένη, που δήθεν ανακάλυψε ο Καράς, αγνοώντας όλα τα λάθη, τα οποία πολλοί εκ των νουνεχών μαθητών του διαπίστωσαν - αποδεικνύοντας ότι ότι η μουσική εξέλιξη δεν εμποδίζεται από τα συναισθήματά τους, όταν αυτά είναι φυσιολογικά -, οι δε δεύτεροι, τον απέρριψαν συλλήβδην, αγνοώντας, όλα τα θετικά στοιχεία που έχει να δώσει, φτάνοντας ακόμη και στο σημείο, να απορρίπτουν και τα ορθά και παραδοσιακά διδάγματά του, μόνο και μόνο επειδή τα προέβαλε αυτός. 

Τελευταία, έχουν εκφραστεί και άλλες παρόμοιες τάσεις (όπως η θεοποίηση του έργου του Πέτρου Λαμπαδαρίου).

Όλα τα παραπάνω φαινόμενα πηγάζουν από την εγωιστική ανάγκη ορισμένων ψαλτών, να ξεχωρίσουν από τους άλλους, να δείξουν δηλαδή ότι είναι οι "αυθεντικοί" και οι "γνήσιοι", και δεν θα ήταν υπερβολή να λέγαμε, ότι πολλές φορές έχουν άμεση σχέση, με τη διάβρωση της ψαλτικής τέχνης από τον καπιταλισμό.

Διότι, αγαπητοί μαθητές, την ψαλμωδία την θέλουνε πολλοί ως ένα προϊόν κερδοφόρο και το προϊόν για να πουληθεί πρέπει να διαφημιστεί ως το "καλύτερο".

Σεμνότητα λοιπόν και προσοχή στους ψαλτεμπόρους που πουλούν "το γνήσιον πατριαρχικόν ύφος" σε τιμή ευκαιρίας.