Ο πρώτος στίχος σε αμίμητη εκτέλεση από τον αείμνηστο Άρχοντα Πρωτοψάλτη Ιάκωβο Ναυπλιώτη. Η ηχογράφηση και το βίντεο είναι προσφορά του πρωτοψάλτου Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου Ν. Ελβετίας Γεωργίου Ντόβολου, τον οποίο ευχαριστούμε θερμώς.
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Πέμπτη 28 Φεβρουαρίου 2013
Σάββατο 23 Φεβρουαρίου 2013
Τροχοπέδη στην μουσική μας εξέλιξη η θεοποίηση ή η δαιμονοποίηση μουσικοδιδασκάλων
ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΑΖΟΝΤΕΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Ένα απολύτως φυσιολογικό συναίσθημα που γενιέται κατά τη μαθητεία μας στην ψαλτική τέχνη, είναι αυτό που νιώθουμε προς τον δάσκαλο μας. Είναι ένα μεικτό συναίσθημα που περιλαμβάνει τον θαυμασμό, την ευγνωμοσύνη και την αγάπη και είναι συνέπεια του κόπου και της μέριμνας που κάνει ο δάσκαλος για να μας μεταδώσει τη γνώση που κατέχει.
Μαζί με τη διδασκαλία ο δάσκαλος, μας περνά και τα δικά του συναισθήματα για τον δικό του δάσκαλο, στα οποία μετέχουμε και εμείς, ειδικά αν πρόκειται για πρόσωπο εγνωσμένης αξίας και κοινής παραδοχής.
Συχνά όμως αυτό το φυσιολογικό συναίσθημα εξελίσσεται σε μια παθολογική λατρεία, σε μια θεοποίηση τρόπον τινά, των δασκάλων μας.
Παράλληλα με τα αισθήματα αυτά δημιουργούνται και άλλα, ακριβώς αντίθετα, για πρόσωπα που εκφράζουν μια διαφορετική μουσική σχολή και οι εκτελέσεις τους ή οι θεωρητικές τους απόψεις, έρχονται σε σύγκρουση με τις εκτελέσεις και τις θεωρητικές απόψεις των δασκάλων μας.
Και αυτό είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα όσο μένει στα μουσικά ζητήματα και δεν εισέρχεται και σε άλλους τομείς δηλητηριάζοντάς μας και οδηγώντας μας σε φαινόμενα δαιμονοποίησης των μουσικών μας εχθρών.
Τόσο η θεοποίηση, όσο και η δαιμονοποίηση των μουσικοδιδασκάλων, αποτελούν τροχοπέδη στη μουσική μας εξέλιξη, αφού μας τυφλώνουν και δεν μας αφήνουν να δούμε καθαρά και αμερόληπτα τα μουσικά θέματα.
Μάλιστα από την υπερβολική λατρεία προς τους δασκάλους μας, όχι απλά δεν βλέπουμε τα τυχόν λάθη τους -διότι ουδείς αλάθητος-, αλλά τα υπερασπιζόμαστε ως τα πλέον σωστά και "γνήσια". Από την άλλη, θεωρούμε a priori λανθασμένες όλες τις απόψεις των "εχθρών" μόνο και μόνο επειδή τις εξέφρασαν αυτοί.
Αν δεν απαγκιστρωθούμε από τέτοια συναισθήματα, δεν θα μπορέσουμε να εξελιχθούμε και να προοδεύσουμε στη μουσική μας.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε μερικά βασικά πράγματα. Σαφώς και οφείλουμε ευγνωμοσύνη και σεβασμό στους δασκάλους μας. Αν επιλέξουμε να ακολουθήσουμε κατά γράμμα, τα διδάγματά τους (σωστά ή λάθος δεν έχει σημασία) μπορούμε να το κάνουμε, χωρίς όμως να διατυμπανίζουμε ότι εμείς ακολουθούμε την Παράδοση και όλοι οι άλλοι έχουν παρεκλίνει από αυτήν, γινόμενοι έτσι αιτία για προστριβές και έριδες. Αν όμως θέλουμε να δούμε ποια πραγματικά είναι η αληθινή Παράδοση, και να εντρυφήσουμε σε αυτήν, τότε πρέπει να είμαστε αμερόληπτοι, ψυχροί και δίκαιοι και κυρίως πάντοτε καλοπροαίρετοι.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να πούμε ότι είναι απαραίτητη η διασάφηση της έννοιας της Παράδοσης στην εκκλησιαστική μουσική. Όπως γνωρίζουμε υπάρχουν πολλές ψαλτικές παραδόσεις. Ποια όμως είναι η Παράδοση; Αυτό είναι ένα ζήτημα που θα αναλυθεί σε άλλη δημοσίευση.
Επανερχόμενοι ας αναφερθούμε σε φαινόμενα θεοποίησης ή δαιμονοποίησης μουσικοδιδασκάλων στην εποχής μας.
Τα δύο κυρίως ονόματα που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους τις καταστάσεις είναι ο Άρχων Πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Θρασύβουλος Στανίτσας (+1987) και ο μουσικολόγος και ερευνητής Σίμων Καράς (+1999).
Ο πρώτος, ένας από τους πιο καλλίφωνους ψάλτες (από όσους έχουμε ηχογραφήσεις τους) των τελευταίων εκατό ετών, με την κάθοδό του στην Αθήνα - μετά την εικοσαπενταετή περίπου θητεία του στα πατριαρχικά αναλόγια της Κωνσταντινουπόλεως -, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τα ψαλτικά δρώμενα και δημιούργησε σχολή, στον τρόπο του ψάλλειν. Ακριβώς όπως και με τον Σακελλαρίδη παλαιότερα, η επιτυχία και η διάδοση του στανιτσικού ύφους, οφείλεται στην απαράμιλλη φωνή του, που όχι απλά συγκίνησε και συγκινεί, αλλά δημιούργησε έναν φανατισμό, καλώς νοούμενο, για το πρόσωπό του. Πολλές φορές όμως ο φανατισμός αυτός παρεκτρεπόμενος και σε συνδυασμό με τη θέση που κατείχε ο Θρασύβουλος Στανίτσας (ο Άρχων Πρωτοψάλτης θεωρείται ο θεματοφύλακας της ψαλτικής παραδόσεως), οδήγησε στο φαινόμενο οι μουσικές του απόψεις να θεωρούνται από ορισμένους, ως ο απόλυτος ορισμός της Παράδοσης και ότι πιο γνήσιο υπάρχει στην ψαλτική τέχνη. Η θεοποίηση αυτή έκανε πολλούς να παραβλέψουν τόσο τις ψαλτικές καταβολές του Στανίτσα, οι οποίες εκφράστηκαν στην Αθήνα και οι οποίες ήταν εξωπατριαρχικές (συγκεκριμένα της λεγόμενης Σχολής του Νηλέως), όσο και τις αντιπαραδοσιακές επιλογές του (π.χ. ισοκρατηματική πρακτική), τις οποίες όμως ο ίδιος παραδεχόταν ως προσωπική του επιλογή.
Ο δεύτερος, μεγάλος ερευνητής και μουσικολόγος, παρέδωσε ένα συγκεκριμένο ψαλτικό σύστημα, το οποίο τον κατέστησε σημείο αντιλεγόμενο. Οι της Σχολής του τον θεοποίησαν (εκτός εξαιρέσεων) και οι αντίπαλοί του τον δαιμονοποίησαν. Και οι μεν πρώτοι, ταύτισαν την θεωρία του με την "γνήσια παράδοση", μια παράδοση χαμένη, που δήθεν ανακάλυψε ο Καράς, αγνοώντας όλα τα λάθη, τα οποία πολλοί εκ των νουνεχών μαθητών του διαπίστωσαν - αποδεικνύοντας ότι ότι η μουσική εξέλιξη δεν εμποδίζεται από τα συναισθήματά τους, όταν αυτά είναι φυσιολογικά -, οι δε δεύτεροι, τον απέρριψαν συλλήβδην, αγνοώντας, όλα τα θετικά στοιχεία που έχει να δώσει, φτάνοντας ακόμη και στο σημείο, να απορρίπτουν και τα ορθά και παραδοσιακά διδάγματά του, μόνο και μόνο επειδή τα προέβαλε αυτός.
Τελευταία, έχουν εκφραστεί και άλλες παρόμοιες τάσεις (όπως η θεοποίηση του έργου του Πέτρου Λαμπαδαρίου).
Όλα τα παραπάνω φαινόμενα πηγάζουν από την εγωιστική ανάγκη ορισμένων ψαλτών, να ξεχωρίσουν από τους άλλους, να δείξουν δηλαδή ότι είναι οι "αυθεντικοί" και οι "γνήσιοι", και δεν θα ήταν υπερβολή να λέγαμε, ότι πολλές φορές έχουν άμεση σχέση, με τη διάβρωση της ψαλτικής τέχνης από τον καπιταλισμό.
Διότι, αγαπητοί μαθητές, την ψαλμωδία την θέλουνε πολλοί ως ένα προϊόν κερδοφόρο και το προϊόν για να πουληθεί πρέπει να διαφημιστεί ως το "καλύτερο".
Σεμνότητα λοιπόν και προσοχή στους ψαλτεμπόρους που πουλούν "το γνήσιον πατριαρχικόν ύφος" σε τιμή ευκαιρίας.
Τετάρτη 30 Ιανουαρίου 2013
Άσμα καινόν - Αριστοτέλους Δελήμπαση
Παραθέτουμε απόσπασμα με πατερικές αναφορές περί ψαλμωδίας από το μνημειώδες έργο "Πάσχα Κυρίου" (Αθήνα 1985) του αειμνήστου θεολόγου Αριστοτέλους Δελήμπαση (+2007).
Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2013
Ύμνος στον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄ υπό Γρηγορίου Πρωτοψάλτου
Ο παρόν ύμνος μελοποιήθηκε το 1819 από τον Γρηγόριο, γνωστό Πρωτοψάλτη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και ένα εκ των Τριών Διδασκάλων και εφευρετών της νέας μουσικής μεθόδου, προς τιμήν του εθνομάρτυρος Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄ με αφορμή την τρίτη επάνοδό του (1818) στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως.
Ολόκληρη το κείμενο της ωδής αυτής εκδόθηκε στο περιοδικό "Ερμής ο Λόγιος" στο τεύχος της 1ης Μαΐου 1819 και γράφτηκε από κάποιον Ν. Λ.
Παραθέτουμε τόσο ολόκληρο το κείμενο, όσο και το μέλος του Γρηγορίου, τότε Λαμπαδαρίου.
Πέμπτη 24 Ιανουαρίου 2013
Λεξικόν της Βυζαντινής Μουσικής - Γεωργίου Παπαδόπουλου Πρωτέκδικου (+1938)
Ο ιστοριοδίφης Γεώργιος Παπαδόπουλος, Μέγας Πρωτέκδικος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, είναι γνωστός στο ιεροψαλτικό κοινό για τα δύο μνημειώδη βιβλία του με τίτλο το μεν πρώτο "Συμβολαί εις την ιστορίαν της παρ' ημίν εκκλησιαστικής μουσικής" (Αθήνα 1890), το δε δεύτερο "Ιστορική επισκόπησις της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής" (Αθήνα 1904). Το τρίτο και λιγότερο γνωστό έργο του με τίτλο "Λεξικόν της βυζαντινής μουσικής" δεν πρόλαβε να εκδοθεί, αν και είχε αναγγελθεί, εξαιτίας του αιφνιδίου θανάτου του συγγραφέως.
Όπως διαβάζουμε στην εφημερίδα "Ιεροψαλτικόν Βήμα" (1-8-1938),
ο Παπαδόπουλος είχε ήδη αναφερθεί στο έργο αυτό ("Ιεροψαλτικόν Βήμα" - 1-9-1936):
Στο "Ιεροψαλτικόν Βήμα" επίσης (1-9-1938) ανακοινώνεται
και η "Αγγελία" της έκδοσης την οποία παραθέτουμε από την έκδοση του 1995:
Στο ίδιο όμως φύλλο του "Ιεροψαλτικού Βήματος" (1-9-1938) και επί του πιεστηρίου ανακοινώνεται ο θάνατος του συγγραφέως και έτσι καθυστερεί η έκδοση κατά 57 ολόκληρα χρόνια!
Το επόμενο τεύχος (1-10-1938) της ιστορικής εκείνης ιεροψαλτικής εφημερίδας περιέχει την παρακάτω νεκρολογία:
Τελικώς το 1995 όπως είπαμε ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ιεροψαλτών "Ρωμανός ο Μελωδός και Ιωάννης ο Δαμασκηνός" έφερε στο φως το σπουδαίο αυτό σύγγραμμα του Μεγάλου Πρωτέκδικου, το οποίο ουσιαστικά αποτελεί ένα λεξικό προσώπων που είχαν σχέση με τη βυζαντινή μουσική. Από την έκδοση του 1995 παραθέτουμε (εκτός της φωτογραφίας και της αγγελίας που είδατε πιο πάνω) και το εξώφυλλο και τον πρόλογο αυτής.
Περισσότερες πληροφορίες για την έκδοση αυτή στον εν λόγω Σύνδεσμο Ιεροψαλτών.
Κυριακή 20 Ιανουαρίου 2013
ΜΟΝΩΔΙΚΟΝ ΑΣΤΕΡΙΟΥ ΔΕΒΡΕΛΗ
Το "Μονωδικόν" είναι κατά την άποψή μου αν όχι το καλύτερο, σίγουρα ένα από τα καλύτερα βιβλία του Αστερίου Δεβρελή, γνωστού μουσικοδιδασκάλου και εκδότου της σειράς μουσικών βιβλίων υπό τον γενικό τίτλο "Πηδάλιον Βυζαντινής Μουσικής".
Παρουσιάζω ενδεικτικά λίγες σελίδες μαζί με τα περιεχόμενα. Μπορείτε να το παραγγείλετε από τον ίδιο τον κ. Δεβρελή στο τηλέφωνο 2310 235860
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)